Akne nima va uni qanday davolash mumkin?

Akne nima?

Akne yoki husnbuzar — teri kasalligi bo‘lib, bunda qizarishlar, oq yoki qora nuqtalar, shuningdek, tugunchalar nafaqat yuzda, balki tananing boshqa qismlarida, masalan, orqada ham paydo bo‘ladi. Odatda, husnbuzarlar o‘smirlik davrida paydo bo‘ladi. Akne ko‘proq ayollarda uchraydi.

Akne nima sababdan paydo bo‘ladi?

Kasallikning kelib chiqish sabablari ko‘p. Biroq akne paydo bo‘lishiga turtki beradigan muayyan omillar mavjud:

• Yog‘ bezlari sekretsiyasining kuchayishi teri yog‘ining bakteritsid xususiyatlarini pasaytiradi. Ajralma quyuqlashadi va natijada bez yo‘llari tiqilib qoladi. Bunday holat ayollarda hayz siklining oxirgi haftasida, shuningdek, o‘smirlarda jinsiy yetilish davrida kuzatilishi mumkin;

• Follikulyar giperkeratoz — soch follikulalaridagi hujayralarning muntazam yangilanishi buzilishi. Natijada terining shox qavati qalinlashadi va teri yog‘ining tashqariga chiqishiga to‘sqinlik qiladi;

• Propion bakteriyalari — o‘tkir yallig‘lanish reaksiyalarini keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan mikroorganizmlar.

Yuqoridagi sabablardan tashqari, boshqa omillar ham mavjud. Masalan, teriga mos kelmaydigan kosmetik vositalar. Ularning tarkibidagi ayrim komponentlar allergiya va yallig‘lanishni keltirib chiqarishi mumkin. Ultrabinafsha nurlanish ham akne paydo bo‘lishiga ta’sir qiladi, chunki quyoshda uzoq vaqt qolish terining holatini yomonlashtirishi mumkin. Shuningdek, ayrim gormonal preparatlarni qabul qilish ham husnbuzar paydo bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Aknening belgilari qanday?

Akneni oddiy yallig‘lanishlardan quyidagi belgilar orqali farqlash mumkin:

• Toshmalarning ko‘p miqdorda paydo bo‘lishi, ayniqsa, yonoqlarda;

• Husnbuzarlarning turli o‘lchamlarda bo‘lishi;

• Tegilganda og‘riq sezilishi;

• Yuz yuvilgandan 2–3 soat o‘tgach terida yog‘li yaltirash paydo bo‘lishi;

• Yuz terisining po‘st tashlashi va rangining o‘zgarishi;

• Teri teshikchalarining sezilarli darajada kengayishi.

Husnbuzarlarni mustaqil ravishda siqib chiqarish tavsiya etilmaydi. Bunday harakatlar vaziyatni yanada og‘irlashtirishi mumkin. Dermatolog yoki kosmetologga murojaat qilish zarur.

Aknening qanday turlari mavjud?

Husnbuzarlarning kelib chiqish mexanizmi o‘xshash bo‘lsa-da, dermatologlar ularni quyidagi turlarga ajratadilar:

• Komedonlar. Ularning paydo bo‘lishiga yog‘ bezining tor chiqaruv teshigida sebumning ishlab chiqarilishi va to‘planishi sabab bo‘ladi. Komedon zichlashadi va bo‘rtmaning hajmi kattalashadi;

• Papulopustulyoz akne. Yonoqlar, iyak va peshonada oq va qizil pustulalar hamda komedonlar ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Keyinchalik chandiqlar qolishining oldini olish uchun shifokor aralashuvi talab etiladi;

• Tugunli akne. Bu katta o‘lchamli, zich va yallig‘langan tugunlar bilan tavsiflanadi. Ularning ichida yiring to‘planadi. Dastlab tugunlar qizil rangda bo‘ladi, vaqt o‘tishi bilan esa ko‘kimtir tusga kiradi. Keyinchalik tugun yorilib, uzoq vaqt davomida bitadigan yaralar paydo bo‘lishi mumkin.

Aknening qanday bosqichlari mavjud?

Husnbuzarlarning 4 ta bosqichi ajratiladi:

1. Yengil bosqich — qora yoki oq nuqtalar paydo bo‘ladi;

2. O‘rtacha bosqich — komedonlar va yallig‘lanish belgilari bo‘lgan husnbuzarlar paydo bo‘ladi;

3. Og‘ir bosqich — oq va qora nuqtalar hamda boshqa toshmalar soni ko‘payadi.

4. Juda og‘ir yoki tugunli bosqich — kistalar va ulardan qutulish qiyin bo‘lgan chandiqlar hosil bo‘ladi. Yallig‘lanish shu qadar kuchli bo‘lishi mumkinki, terining yuqori qatlamini zararlaydi.

Akne paydo bo‘lishining sabablari

Husnbuzarlar turli sabablarga ko‘ra paydo bo‘ladi. Asosiy omil — irsiy moyillik, ya’ni kasallikning ota-onadan farzandga o‘tishga moyilligi. Genetik kelib chiqishini aniqlash uchun maxsus tekshiruvlar o‘tkaziladi. Bundan tashqari, akne paydo bo‘lishiga tashqi va ichki omillar ham ta’sir qiladi.

Tashqi omillarga quyidagilar kiradi:

• Yog‘li dekorativ kosmetika. Tarkibida yog‘lar bo‘lgan ayrim kosmetik vositalar teri teshikchalarini berkitib, komedonlar paydo bo‘lishini kuchaytiradi;

• Iqlim sharoitlari. Masalan, issiq va nam havo teri yog‘i ishlab chiqarilishini oshiradi;

• Ultrabinafsha nurlanish va to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlari. Ular keratinotsitlarga salbiy ta’sir ko‘rsatib, terining yorug‘likka sezgirligini oshirishi mumkin. Ayniqsa, husnbuzarni davolash uchun preparatlar qabul qilinayotganda terining reaksiyasi kutilganidan farq qilishi mumkin;

• Kimyoviy moddalar. Kimyoviy moddalar bilan ishlash, chang va tutun ta’sirida bo‘lish komedonlar hosil bo‘lishini rag‘batlantirishi mumkin;

• Husnbuzarlarni siqish. Mexanik shikastlanish terining boshqa qismlariga ham tarqalishi mumkin. Bu nafaqat yallig‘lanishning kuchayishiga, balki chandiqlar paydo bo‘lishiga ham olib keladi;

• Akne keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan dori vositalari;

• Antiseptiklardan ortiqcha foydalanish. Ularni tez-tez qo‘llash foydali bakteriyalar miqdorini kamaytirishi va husnbuzarlar paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin.

Ichki omillarga quyidagilar kiradi:

• Gormonlar. Ular teri yog‘i ishlab chiqarilishini rag‘batlantiradi. Bu holat, ayniqsa, o‘smirlik davrida yaqqol namoyon bo‘ladi;

• Jinsiy bezlar faoliyatidagi o‘zgarishlar. Bu holat ko‘proq ayollar organizmiga tegishli bo‘lib, homiladorlik yoki hayz ko‘rish davrida kuzatilishi mumkin;

• Endokrin tizimdagi o‘zgarishlar. Ular akne paydo bo‘lishiga yoki mavjud holatning yomonlashishiga olib kelishi mumkin;

• Giperkeratoz. Teri hujayralarining yetarli darajada yangilanmasligi ham husnbuzarlar paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi;

• Oshqozon-ichak trakti (OIT). U aknega bevosita emas, balki tananing ayrim qismlarida yoki butun organizmda yallig‘lanish jarayonlariga ta’sir qiluvchi mexanizmlardan biri sifatida ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Foydali bakteriyalar kamayishi va mikroflora muvozanatining buzilishi immunitetning pasayishiga olib kelishi mumkin. Natijada turli kasalliklar yuzaga kelishi ehtimoli ortadi;

• Stress. U kasallikning kuchayishiga turtki berishi mumkin. Ruhiy va jismoniy zo‘riqish hamda ayrim gormonlarning ko‘p ajralishi teri yog‘i ishlab chiqarilishi va komedonlar sonining ortishiga olib kelishi mumkin;

• Immun tizimidagi buzilishlar. Immun tizimining faoliyati qora nuqtalar va komedonlar paydo bo‘lishiga ta’sir qilishi mumkin.

Akneni davolash mumkinmi?

Akneni kompleks davolash orqali nazoratga olish va ko‘plab holatlarda uning belgilarini bartaraf etish mumkin. Buning uchun dermatologga murojaat qilish, tekshiruvdan o‘tish va zarur tahlillarni topshirish kerak. Natijalarni olgach, shifokor kasallik bilan kurashishga mo‘ljallangan maxsus dorixona vositalarini tanlaydi va davolash rejasini belgilaydi. Davolash davomiyligi kasallikning og‘irlik darajasiga bog‘liq ekanini ham hisobga olish lozim.

Agar terida chandiqlar yoki izlar qolgan bo‘lsa, ularni ham kamaytirish yoki bartaraf etish mumkin. Chandiqlarni qaysi usul bilan davolash kerakligini dermatolog yoki kosmetolog belgilaydi. Masalan, lazer yordamida terini silliqlash muolajasi yordam berishi mumkin.

Har qanday holatda ham shifokorga murojaat qilish zarur. O‘z-o‘zini davolash bilan shug‘ullanish tavsiya etilmaydi, chunki bu vaziyatni yanada og‘irlashtirishi mumkin.